Waarom is vragen belangrijker dan antwoorden?

Claudia Smit |

Waarom klinkt er meer applaus voor een antwoord dan voor een vraag? Dat terwijl de vraag altijd voor het antwoord komt, niet omgekeerd. Vragen brengen iets bijzonders teweeg. Vragen scheppen een ruimte waarin mogelijkheden zich kunnen tonen. Als we vergeten te vragen, komt er steeds minder ruimte voor antwoorden die anders zijn dan de antwoorden die we al hebben. Het risico is dat we vast komen te zitten in onze kaders. Je zou misschien denken dat vragen stellen en bevragen een vanzelfsprekendheid zijn in de meeste organisaties. Toch is dat niet zo. En dat is eigenlijk ook niet vreemd, omdat we op school vooral leren om vragen te beantwoorden. Niet om nieuwe vragen te bedenken.

Vragen bedenken

Maar wat gebeurt er eigenlijk als we een vraag stellen en op onderzoek uitgaan? En als vragen stellen misschien wel waardevol is, waarom doen we dat dan – juist in het onderwijs – niet vaker? Zomaar een aantal vragen om mee te beginnen.

Wat doet een vraag?

Toen ik filosofie ging studeren zag ik hoe belangrijk het is om vragen te stellen. Het stellen van vragen helpt ons om verder en dieper te komen. Gelukkig hoeft niet iedereen filosofie te studeren om hierachter te komen. Ik hoop wel dat we in het onderwijs er beter in slagen om wat meer ruimte te geven aan de vraag. In momenten van verwondering, twijfel of zelfs onzekerheid komen vaak de beste vragen tot stand. Vragen stellen aan onszelf en aan anderen helpt ons om te reflecteren en onze patronen, blinde vlekken of kansen te ontdekken. Uiteindelijk is de vraag het begin van elke verandering, groot of klein.

Open mind, hoezo?

Het stellen van vragen stimuleert het creatieve deel van ons brein. Het helpt ons letterlijk om een ‘open mind’ te ontwikkelen en open te staan voor richtingen en antwoorden die ons vooraf nog niet gegeven waren. Natuurlijk kunnen we niet oneindig vragen blijven stellen zonder ook over antwoorden na te denken. Maar gelukkig werkt ons brein zo dat het stellen van vragen ons automatisch over antwoordmogelijkheden laat nadenken. Het is alsof beide heen en weer bewegen zonder elkaar los te kunnen laten. En elke vraag kan ons een antwoord geven dat ons weer een klein beetje verder brengt.

 

Waarom zijn bananen krom?

Is vragen zo eenvoudig dat we overal een vraagteken achter kunnen plaatsen? Niet alle vragen helpen ons echt verder, maar tussen alle vragen die we over een kwestie kunnen stellen, zit altijd wel een vraag die ons verder helpt en ruimte opent voor nieuwe mogelijkheden. Toch merk ik in de praktijk dat mensen het vaak interessanter vinden om zich met antwoorden bezig te houden dan langer aandacht te besteden aan de vraag. Volgens sommigen een kwaal waar vooral het mannelijke deel van onze bevolking aan lijdt.

Toegegeven, het stellen van vragen is vaak lastig. Regelmatig heb ik een sessie met een groepje mensen om vragenlijsten samen te stellen. Ik heb nog nooit meegemaakt dat iemand zei: “Zo, dat viel mee en dat hebben we toch maar even snel gedaan.” Het stellen van goede vragen kost gewoon tijd en is meestal lastiger dan we denken.

Vragen stellen, hoe werkt dat nu eigenlijk?

Je hebt open en gesloten vragen. Gesloten vragen geven helderheid of verschaffen inzicht, maar brengen geen nieuwe ideeën omdat er veel is gekaderd. Toch zijn gesloten vragen heel nuttig, bijvoorbeeld als je kwaliteit of tevredenheid wil meten. Open vragen lenen zich juist goed voor het stimuleren van creativiteit en verbeeldingsvermogen. Open vragen nodigen namelijk uit voor iets nieuws; een nieuwe gedachte, een nieuwe mogelijkheid of een ander perspectief. Het is bij het bedenken van een open vraag daarom belangrijk dat we niet sturen op een gewenste uitkomst, maar juist maximaal aandacht besteden aan een goede formulering. De context is hierbij belangrijk. De vraag moet in de eerste plaats uitnodigen, maar misschien nog wel meer: prikkelen, stimuleren, ontregelen, confronteren of verbreden. Een goede vraag moet ruimte scheppen om te exploreren, te onderzoeken, af te wegen en te ontdekken. En vaak leidt zo’n proces dan weer tot een vervolgvraag. Dit proces herhaalt zich – meanderend denken zou je dat kunnen noemen – tot er verzadiging optreedt.

 

Als vragen stellen zo waardevol is, waarom doen we het dan zo weinig?

Het lukt lang niet altijd om goede vragen te bedenken. Ik loop daar in de praktijk regelmatig tegenaan. Gelukkig weet ik dat het niet gelijk goed hoeft en dat ik niet de enige ben die dit lastig vindt. Wel weet ik dat de makkelijkste optie – ‘het stoppen met vragen’ – géén optie is. Als we dat doen, kiezen we er namelijk voor om alles te geloven en aan te nemen voor zoete koek. Een schrale troost daarom voor iedereen die het stellen van vragen ook lastig vindt: “Als alle vragen bull’s eyewaren, dan zou het leven maar weinig interessant blijken.” Het stellen van vragen blijft (gelukkig) altijd iets onvoorspelbaars.

Soms help ik met het begeleiden van een schoolteam waarbij alle organisatieleden mogen meedenken over de nieuwe koers. We beginnen altijd met het stellen van vragen. Het proces van ‘vragen-nadenken-antwoorden-nieuwe vragen’, dat hierdoor op gang komt, laat zich nooit voorspellen. Dat geldt ook voor de energie die los kan komen als een bepaalde vraag gesteld wordt. Het mooie is dat zo’n groot proces altijd begint met iets heel kleins, namelijk iemand die de moeite neemt om over een goede vraag na te denken.

Applaus voor de vragen!

Juist door regelmatig met elkaar samen te gaan zitten en vragen te stellen over ons handelen, over wat we belangrijk vinden of waar we als organisatie naartoe willen, komen we erachter dat wat we doen misschien niet zo vanzelfsprekend is. Door vragen te stellen ontdekken we antwoorden die misschien wel beter zijn. Met het stellen van vragen zetten we altijd een eerste stap om iets aan de werkelijkheid te veranderen. Applaus voor de vragen!

Martijn Baan Hofman
adviseur B&T/Qfeedback

ONZE NIEUWSBRIEF

Op de hoogte blijven van het laatste Qfeedback nieuws? Meld u aan voor onze nieuwsbrief.